interview

Interview in de Brusselse Krant Brussel Deze Week: 5/11/2015

 

interviewBDWinterviewBDW2

 

Interview Koude Oorlogsdromen: ‘De Koude Oorlog was een generale repetitie voor de angstsamenleving van vandaag (deels verschenen in het Vlaamse Boekenmagazine van oktober 2014).’

Chris Ceustermans over zijn roman Koude Oorlogsdromen die in de loop van september 2015 verschijnt.

Koude Oorlogsdromen is een verhaal over eerste liefde, vriendschap en verraad in een door een muur verscheurde tijd, en over hoe zij die ons het meest nabij staan gevaarlijker blijken dan het kernarsenaal van twee grootmachten.

koudeoorlogsdromen_cover

Een van de hoofdpersonages van de roman Koude Oorlogsdromen is de naïeve student Ernst Borka voor wie de Koude Oorlog dichtbij komt wanneer de politieke vluchteling Joeri in zijn betonnen studentencomplex neerstrijkt. Ernst begint de paranoïde Joeri te schaduwen nadat beiden betoverd worden door de archeologe die ze s nachts in het vrouwenblok aan de overzijde begluurden.

Kan je Koude Oorlogsdromen als een coming-of-ageroman beschouwen?

Het is zeker ook een coming-of-ageroman. De verteller Ernst belandt vanuit een luchtbel in de ‘grote wereld’. Hij is op zoek naar datgene wat alle jonge mannen zoeken: het lichaam van de vrouw, avontuur, vriendschap. Maar hij is te bleu om de mensen die op zijn weg komen werkelijk in te schatten en hun motieven te begrijpen. Daardoor maakt hij verkeerde keuzes of nog erger: geen keuzes. Maar ook uit zwakheid kan je anderen onherstelbaar beschadigen. Wanneer tien jaar na de val van de Muur zijn relatie met de archeologe Inge instort, zal hij zijn daden onder ogen moeten zien. Hij moet brokstukken ruimen om opnieuw te kunnen bouwen.

Een deel van Koude Oorlogsdromen speelt zich af tijdens de laatste maanden van de Koude Oorlog. Waarom de Koude Oorlog?

Dat is het levensbedreigende conflict waarin ons land tijdens mijn jeugd betrokken was. Als jonge knaap kwam ik in contact met een Oost-Europese diaspora. Wat me vooral aangreep was de paranoia en de angst die de menselijke verhoudingen uitvergrootte. Dat je dagelijks contact kan hebben met mensen maar er geen idee vanwaar ze komen en aan welke kant ze staan… Het was een periode van infiltratie en spionage. Die drongen heel diep in de menselijke relaties. Zo bleek dat er in de vredesbewegingen mensen actief waren die door de CIA werden betaald om die beweging te destabiliseren. Oudere vrienden van mij werkten dan weer voor Radio Free Europe, een door de Amerikanen betaalde zender die de verlokking van het westen bij de Oost-Europeanen moest verspreiden.

Tijdens mijn jeugd heb ik mensen ten onder zien gaan door angst en paranoia. Die sfeer komt vandaag terug met de opkomst van het islamistisch fascisme. De Koude Oorlog was een generale repetitie voor de angstsamenleving van vandaag. Een samenleving waar op elk moment de vijand kan opduiken, want de vijand bevindt zich tussen ons en droomt van totale vernietiging.

De Koude Oorlog met zijn labiel maar ook vertrouwd evenwicht, de geritualiseerde verhouding tussen de partijen, is ook een verhouding die je vaak in menselijke relaties aantreft.

De Koude Oorlog als metafoor?

Precies. Een andere laag van de roman gaat over het koppel Ernst en Inge waarvan de relatie begon met het drama van de politieke vluchteling Joeri. Die verloor zichzelf in de schaduwwereld tussen realiteit en waan, hiertoe aangezet door Ernst en de vredesactivist Pieter. Van in het begin was hun relatie gebaseerd op de erotiek van het tragische.

Tien jaar na de val van de Muur is hun relatie op en bestaat slechts uit enkele rituelen. Ernst klampt zich liever vast aan de vertrouwde oorlogsrituelen dan zich op onbekend terrein te wagen.

Zoals tijdens de Koude Oorlog, schuilt het grootste gevaar niet in kernbommen, maar bij de mensen die het dichtst bij ons staan. De anderen kunnen het paard van Troje zijn dat ’s nachts onze vesting binnendringt en ons vernietigt. Niet toevallig is Inge een archeologe die gespecialiseerd is in urnen en in de overblijfselen van reeds lang vergane steden zoals Troje.

Opvallend is dat het meest kwaadaardige, zeg maar diabolische, personage de ‘groene’ vredesactivist Pieter is.

Daar waar de andere personages vaak een tederheid voor Joeri of voor elkaar voelen maar vanuit hun eigen overlevingsdrift of onwetendheid anderen ten gronde richten, is de Pieter, de profeet van de verdraagzaamheid en de ontwapening, degene met het minste empathie. Hij wil solidair zijn met alles en iedereen maar hij heeft er geen enkele idee van vanuit welke context de Oost-Europese vluchteling Joeri in zijn studentenhuis belandt. Meer nog, het laat hem koud en hij wantrouwt Joeri. In zijn ogen is die een infiltrant.

Dat is iets wat me vaak opviel bij weldenkende, linkse wereldverbeteraars. Ze meenden dat ze oké waren omdat ze hoogdravende ideeën verkondigen over verdraagzaamheid. Dat gaf hen een gevoel van morele superioriteit waardoor ze hun eigen zwakheden en blinde vlekken niet onder ogen zagen. Dat soort lieden zijn vaak de grootste klootzakken. Zo ook in Koude Oorlogsdromen.

Het grootste falen van het wenselijke mensbeeld ligt wellicht bij die weldenkende, linkse Pieter-personages die uit arrogantie en blindheid telkens weer waanideeën promoten zoals eenzijdige ontwapening en nadien ‘verdraagzaamheid’ als quasireligieus credo. Het is heel boeiend en veelzeggend om te zien hoe in Vlaanderen de anti-rakettenbeweging, onder meer onder impuls van enkele priesters, transformeerde in een beweging voor verdraagzaamheid: Hand In Hand.

Omdat die bewegingen deel van mijn verleden zijn, vind ik het fascinerend maar ook confronterend om al schrijvend een balans op te maken.

In vergelijking met De Boekhandelaar is Koude Oorlogsdromen iets meer fragmentarisch en worden er ook heel wat sprongen in de tijd gemaakt.

Vaak geraken mensen pas echt in elkaar geïnteresseerd wanneer het te laat is en de fundamenten van de relatie zijn ingestort. Zo vergaat het ook Ernst. Die tracht te redden wat er te redden valt door scherven te rapen van zijn leven met de anderen. Koude Oorlogsdromen is een poging om die scherven in elkaar te schuiven en het verleden en te lijmen tot een troostend verhaal.

Koude Oorlogsdromen is ingehouden geschreven en bij momenten erg poëtisch. In tegenstelling tot vele Nederlandstalige romans, lijkt er echter weinig plaats voor ironie?

Wat mij opvalt bij de meer recente Vlaamse literaire traditie, is dat de auteurs vaak teren op een politiek correct en verstikkend wereldbeeld waarbij vooral de Vlamingen als aartsconservatieve en lompe boeren worden voorgesteld. Denk maar aan romans van Hugo Claus zoals De Geruchten of het latere werk van Lanoye of een groot deel van het proza van Dimitri Verhulst. Heel dikwijls voel je een subtiel superioriteitsgevoel ten aanzien van de eigen personages en een grote afstand door ironie of cynisme als stijlfiguur. Hoe laakbaar mijn personages soms ook zijn, ik houd van hen en ik sta achter ze. Achter allemaal. Ook achter de diabolische vredesactivist.

Advertenties